Hvað er nautamarkaður og hvað er bjarnarmarkaður?
Nautamarkaður (bull market) er lengra tímabil þar sem hlutabréfamarkaðurinn hækkar og stemningin er bjartsýn. Bjarnarmarkaður (bear market) er andstæðan: markaðurinn hefur fallið um að minnsta kosti 20 % frá síðasta toppi, og stemningin er svartsýn. Nöfnin koma af því hvernig dýrin ráðast á — nautið stangar upp á við, björninn slær niður á við. Lækkun um 10–20 % kallast leiðrétting, ekki bjarnarmarkaður.
Nautið stangar upp, björninn slær niður. Bjarnarmarkaður er lækkun um 20 % eða meira.
Hversu lengi þeir vara
Sögulega hafa nautamarkaðir varað miklu lengur en bjarnarmarkaðir. Í Bandaríkjunum hefur dæmigerður nautamarkaður staðið í nokkur ár og skilað yfir 100 %; dæmigerður bjarnarmarkaður hefur staðið í um ár og kostað 30–35 %. Þess vegna hefur sá sem einfaldlega sat kyrr sögulega staðið sig best: björninn er óþægilegur, en nautið hefur hingað til alltaf átt síðasta orðið á breiðum heimsmarkaði. Það er engin trygging fyrir því að það haldi áfram — en það er mynstrið.
Íslenski markaðurinn minnir á að einstakur markaður getur farið verr: í hruninu 2008 féll hann um meira en 90 % þegar bankarnir féllu. Þess vegna skiptir dreifing á mörg lönd máli.
Dæmi — af hverju 20 % niður krefst 25 % upp
Eignasafnið þitt er 1.000.000 kr. Bjarnarmarkaður tekur 20 %: þú átt 800.000 kr. Til að komast aftur í 1.000.000 kr. þurfa 800.000 kr. að hækka um 25 % — ekki 20 %. Falli markaðurinn um 50 % þarf hann að hækka um 100 % til að ná sér. Það er stærðfræðin á bak við að stór föll taka langan tíma að vinna upp.
Hvað á að gera í bjarnarmarkaði
Heiðarlega svarið: yfirleitt ekkert. Ef þú selur eftir 20 % fall hefurðu gert tapið raunverulegt og þarft nú að hitta á rétta augnablikið til að kaupa aftur — sem tekst nánast aldrei. Flestir reyndir fjárfestar nota bjarnarmarkaði til að halda áfram reglulegum sparnaði, því bréfin eru ódýrari. Það krefst fjárfestingartíma sem er lengri en björninn.
Klassísk byrjendamistök
Að selja allt í miðjum bjarnarmarkaði til að „bíða þangað til allt róast“. Þegar allt er orðið rólegt hefur verðið þegar hækkað. Bestu einstöku dagarnir á hlutabréfamarkaði lenda nánast alltaf á verstu tímabilunum — og ef þú missir af þeim missirðu af stórum hluta ávöxtunarinnar.
Svona sérðu það í Kiggo
Hitakort Kiggo sýnir stemningu markaðarins í einni sjónhendingu: mest rautt eða mest grænt. Meðal- og langtímahringir Kiggo horfa á þróunina yfir mánuði og ár, ekki stemningu dagsins. Kiggo segir ekki „seldu“ í bjarnarmarkaði eða „kauptu“ í nautamarkaði — það útskýrir hvað tölurnar sýna og lætur þér eftir ákvörðunina.
Tengd orð
Algengar spurningar
Hvenær er opinberlega kominn bjarnarmarkaður?
Þegar breið vísitala hefur fallið um 20 % eða meira frá síðasta toppi. Engin stofnun lýsir því yfir — þetta er þumalputtaregla sem allir nota.
Hvað er leiðrétting?
Lækkun um 10–20 % frá toppi. Leiðréttingar gerast nánast á hverju ári og eru eðlilegar. Bjarnarmarkaðir eru sjaldgæfari — oft á 5–7 ára fresti.
Er hægt að græða í bjarnarmarkaði?
Já, með því að kaupa ódýrt til framtíðar, eða með skortsölu — en hið síðarnefnda er áhættusamt og ekki fyrir byrjendur. Fyrir flesta er ávinningurinn í bjarnarmarkaði sá að reglulegi sparnaðurinn kaupir fleiri hluti fyrir sömu peninga.
Kiggo útskýrir — Kiggo ræður þér ekki. Við segjum þér aldrei hvað þú átt að kaupa eða selja, og lykiltölur eru aðeins bornar saman milli félaga í sömu grein. Ákvörðunin er þín. Síðast uppfært 2026-09-23.
Skrifað af Claus Frisch, stofnanda Kiggo. Ekki ráðgjafi, ekki banki — Kiggo útskýrir, þú ákveður.
