Hvað er bálkakeðja?
Bálkakeðja — á ensku blockchain — er sameiginlegt bókhald sem þúsundir tölva halda saman. Nýjum færslum er safnað í bálka, og hver bálkur ber stafrænt fingrafar bálksins á undan. Bálkarnir hanga því saman í keðju, og ef einhver breytir gömlum bálki passar fingrafarið ekki lengur. Þetta er tæknin á bak við bitcoin og aðrar rafmyntir.
Ef einhver breytir gamalli blokk passar hún ekki lengur við restina af keðjunni.
Bókhald án bókara
Í banka heldur bankinn bókhaldið og þú treystir bankanum. Í bálkakeðju hefur hver af þúsundum tölva sitt eigið afrit af öllu bókhaldinu. Þegar nýjum bálki er bætt við þarf netið að vera sammála um að hann sé gildur. Reyni ein tölva að svindla hafna hinar afritinu hennar.
Hjá bitcoin bætist nýr bálkur við á um það bil 10 mínútna fresti. Öll viðskipti frá janúar 2009 eru í keðjunni og allir geta séð þau — sem veskisföng og upphæðir, ekki nöfn.
Hvernig netið verður sammála
- Proof of work (bitcoin): tölvur sem stunda námugröft nota rafmagn til að leysa reikningsþraut. Sú fyrsta sem leysir hana býr til bálkinn og fær verðlaun. Það kostar mikið rafmagn — og einmitt það gerir svindl dýrt.
- Proof of stake (t.d. ethereum síðan í september 2022): í stað rafmagns leggja þátttakendur eigin myntir að veði. Svindli þeir geta þeir misst þær.
Það sem bálkakeðja gerir ekki
Hún gerir mynt ekki verðmæta. Hún tryggir að bókhaldið sé rétt — ekki að það sem í því stendur sé einhvers virði. Og hún ver þig ekki fyrir því að senda sjálf(ur) á rangt veskisfang eða týna einkalyklinum þínum. Færslu í bálkakeðju er yfirleitt ekki hægt að afturkalla.
Klassísk byrjendamistök
Að halda að „blockchain“ sé gæðastimpill í sjálfu sér. Mörg verkefni hafa notað orðið í markaðssetningu og samt farið niður í núll. Tæknin getur verið traust þótt myntin sé verðlaus.
Svona sérðu það í Kiggo
Kiggo sýnir ekki bálkakeðjuna sjálfa — Kiggo sýnir verðin. Undir Markaður → Rafmynt sérðu 25 stærstu myntirnar (án stöðugleikamynta) sem litakort sem uppfærist á 15 sekúndna fresti. Smelltu á reit til að fá þrjá hringi (skamman, meðallangan og langan tíma), „10 ár í hnotskurn“ og skattareglur þíns lands. Rafmyntir tilheyra Kiggo Plus.
Tengd orð
Algengar spurningar
Er hægt að breyta einhverju í bálkakeðju?
Í reynd ekki aftur í tímann. Til að breyta gömlum bálki þyrfti að gera alla bálkana á eftir honum upp á nýtt og hafa um leið meirihluta netsins á sínu bandi. Á stóru neti eins og bitcoin er það óraunhæft dýrt. Á litlum netum hefur það gerst.
Er bálkakeðja nafnlaus?
Ekki alveg. Allar færslur eru opinberar og hægt er að rekja þær frá einu veskisfangi til annars. Þar standa engin nöfn — en kaupir þú í gegnum rafmyntakauphöll veit kauphöllin hver þú ert, og þá er oft hægt að tengja slóðina við þig.
Kiggo útskýrir — Kiggo ræður þér ekki. Við segjum þér aldrei hvað þú átt að kaupa eða selja, og lykiltölur eru aðeins bornar saman milli félaga í sömu grein. Ákvörðunin er þín. Síðast uppfært 2026-09-23.
Skrifað af Claus Frisch, stofnanda Kiggo. Ekki ráðgjafi, ekki banki — Kiggo útskýrir, þú ákveður.
