Hvað er gjaldmiðlaáhætta?
Gjaldmiðlaáhætta er hættan á að erlendur gjaldmiðill veikist gagnvart krónunni á meðan þú átt eitthvað í þeim gjaldmiðli. Kaupirðu bandarískt hlutabréf áttu í raun tvennt: bréfið og dollara. Ef bréfið hækkar um 10 % en dollarinn veikist um 10 % gagnvart krónunni hefurðu nánast ekkert grætt í krónum. Og öfugt: sterkari dollari getur gefið þér hagnað jafnvel þótt bréfið standi í stað.
Dæmi með tölum
Þú kaupir bandarískt bréf fyrir 1.000 dollara þegar 1 dollari kostar 140 kr. Það eru 140.000 kr.
- Bréfið hækkar um 10 % í 1.100 dollara. Fínt.
- En dollarinn hefur lækkað í 126 kr. — 10 % lægra.
- 1.100 × 126 = 138.600 kr. Þú hefur tapað 1.400 kr., þótt bréfið hafi hækkað um 10 %.
Hefði dollarinn í staðinn hækkað í 154 kr. ættirðu 169.400 kr. — 21 % hagnaður á bréfi sem hækkaði um 10 %. Gjaldmiðillinn virkar í báðar áttir.
Af hverju þetta skiptir Íslendinga sérstaklega miklu
- Krónan flýtur gagnvart öllu: Ólíkt Dönum, sem hafa krónuna sína bundna við evru, hefur Íslendingur gjaldmiðlaáhættu á öllum erlendum bréfum — líka evrópskum.
- Krónan getur hreyfst mikið: Í hruninu 2008 missti hún um helming verðgildis síns gagnvart evru á skömmum tíma. Sá sem átti erlend bréf þá græddi mikið í krónum; sá sem átti bara íslenskar eignir tapaði kaupmætti erlendis.
- Dollarinn: Sá stóri. Bandarísk bréf og flestir heimssjóðir eru 60–70 % í dollurum.
Heims-ETF sem er skráður í evrum er ekki varinn gegn dollaranum. Sjóðurinn á samt bandarísk bréf í dollurum — gjaldmiðillinn á verðinu er bara sá sem verðið er sýnt í.
Hvað þú getur gert
Einfalda svarið: ekki mikið, og til langs tíma skiptir það minna máli. Gjaldmiðlar sveiflast fram og til baka, en hlutabréf hafa sögulega hækkað. Viltu forðast áhættuna eru til gjaldeyrisvarðir sjóðir („hedged“ í nafninu), sem kosta aðeins meira — en þeir verja yfirleitt gagnvart evru eða dollara, ekki krónu. Margir Íslendingar líta á erlend bréf sem hluta af dreifingunni: þau eru vörn gegn því að krónan veikist.
Klassísk byrjendamistök
Að bera ávöxtun bandarísks bréfs í dollurum saman við ávöxtunina þína í krónum — og undrast muninn. Bankinn þinn sýnir yfirleitt báðar tölurnar. Talan í krónum er sú sem þú getur notað.
Svona sérðu það í Kiggo
Kiggo sýnir verðið í eigin gjaldmiðli bréfsins og segir skýrt hvaða gjaldmiðill það er.
Tengd orð
Algengar spurningar
Er gjaldmiðlaáhætta á evrópskum bréfum fyrir Íslendinga?
Já. Krónan flýtur frjálst gagnvart evru, svo þýskt eða franskt bréf gefur ekki sömu ávöxtun í krónum og í evrum. Það er munurinn á okkur og Dönum.
Borga ég gjald fyrir að skipta gjaldeyri?
Já, oft um 0,25–0,5 % af upphæðinni í hvert sinn sem þú kaupir og selur í erlendri mynt. Það er kostnaður ofan á þóknunina — athugaðu verðskrá bankans eða miðlarans.
Á ég að velja gjaldeyrisvarinn sjóð?
Það fer eftir fjárfestingartímanum. Með mörg ár fram undan velja flestir óvarða sjóði, því vörnin kostar og gjaldmiðlar jafnast út. Með stuttan tíma getur vörn veitt hugarró. Kiggo mælir hvorki með öðru né hinu.
Kiggo útskýrir — Kiggo ræður þér ekki. Við segjum þér aldrei hvað þú átt að kaupa eða selja, og lykiltölur eru aðeins bornar saman milli félaga í sömu grein. Ákvörðunin er þín. Síðast uppfært 2026-09-23.
Skrifað af Claus Frisch, stofnanda Kiggo. Ekki ráðgjafi, ekki banki — Kiggo útskýrir, þú ákveður.
