Hvað er seljanleiki?
Seljanleiki (á ensku liquidity) þýðir hversu auðvelt er að breyta einhverju í peninga. Fyrir bréf segir hann hversu margir eiga viðskipti með það á hverjum degi: seljanlegt bréf eins og Apple geturðu keypt og selt á sekúndu án þess að hreyfa verðið; lítið félag með litla veltu getur tekið daga að losna við, og þín eigin sala getur ýtt verðinu niður. Fyrir þig snýst þetta um lausafé: hvort þú átt peninga til taks — eða hvort allt er bundið í einhverju sem þarf fyrst að selja.
Mörg viðskipti = auðvelt að kaupa og selja. Fá viðskipti = þú getur setið fastur — eða hreyft gengið sjálfur.
Seljanleg og illseljanleg bréf
Í seljanlegu bréfi eru þúsundir kaupenda og seljenda tilbúnir allan daginn. Ef þú vilt selja fyrir 500.000 kr. er alltaf einhver sem kaupir á nokkurn veginn birtu verði. Í illseljanlegu bréfi skipta kannski 2.000.000 kr. um hendur allan daginn. Ef þú vilt selja fyrir 500.000 kr. ertu fjórðungur af markaði dagsins — og kaupendurnir vita það. Þú færð verra verð, eða nærð alls ekki að selja.
Seljanleikinn sést beint í álaginu: seljanleg bréf hafa álag undir 0,1 %, illseljanleg 1–5 %. Það er kostnaður í hvert sinn sem þú átt viðskipti. Íslenski markaðurinn er lítill, svo jafnvel stærstu félögin hér hafa minni veltu en meðalstór félög erlendis — og á First North getur veltan verið mjög lítil.
Dæmi með tölum
Þú kaupir lítið bréf fyrir 200.000 kr. með 3 % álagi. Þú hefur þegar tapað 6.000 kr. á sekúndunni sem viðskiptin ganga í gegn — bréfið þarf að hækka um 3 % bara til að þú standir á sléttu. Ef þú selur á degi þar sem nánast engir kaupendur eru getur tapið orðið meira, því þín eigin fyrirmæli ýta verðinu niður. Í stóru bréfi með 0,05 % álagi hefði tapið verið 100 kr.
Þitt eigið lausafé
Ef allir peningarnir þínir eru í bréfum og ekkert á reikningnum ertu án lausafjár — og þá neyðir næsti óvænti reikningur þig til að selja, sama hvert verðið er. Þess vegna er fyrsta ráðið alltaf varasjóður upp á 2–3 mánaða útgjöld áður en þú kaupir bréf. Það kostar svolítið í tapaðri ávöxtun. Það kemur í veg fyrir að þú seljir á botninum.
Klassísk byrjendamistök
Að kaupa illseljanlegt bréf fyrir háa upphæð á markaðsverði. Fyrirmælin éta sig í gegnum þá fáu seljendur sem eru til staðar, og þú endar á að borga langt yfir birtu verði. Notaðu alltaf verðmörk í litlum bréfum — og keyptu í smærri skömmtum.
Svona sérðu það í Kiggo
Kiggo sýnir markaðsvirðið á hverju bréfi — stærstu félögin eru yfirleitt líka þau veltumestu. ETF-gátlisti Kiggo sýnir stærð sjóðsins, sem er besta vísbendingin um hvort auðvelt sé að eiga viðskipti með hann. Álagið sjálft sérðu í viðskiptaglugga bankans eða miðlarans.
Tengd orð
Algengar spurningar
Hvernig sé ég hvort bréf er seljanlegt?
Horfðu á veltu dagsins (hve mikið er verslað) og álagið. Ef milljónir skipta um hendur daglega og álagið er undir 0,2 % er það seljanlegt. Ef veltan er lítil og álagið nokkur prósent er það það ekki.
Eru ETF seljanlegir?
Stórir ETF eru mjög seljanlegir — oft meira en bréfin sem þeir eiga. Litlir, nýir ETF geta verið með litla veltu. Stærð sjóðsins (yfir 100 milljónir evra sem þumalputtaregla) er góð vísbending.
Hvað þýðir að markaður sé illseljanlegur?
Að kaupendur séu skyndilega fáir — til dæmis í kreppu þegar allir vilja selja í einu. Álagið breikkar og verðið fellur meira en fréttirnar skýra. Þess vegna hverfur seljanleikinn einmitt þegar þú þarft mest á honum að halda.
Kiggo útskýrir — Kiggo ræður þér ekki. Við segjum þér aldrei hvað þú átt að kaupa eða selja, og lykiltölur eru aðeins bornar saman milli félaga í sömu grein. Ákvörðunin er þín. Síðast uppfært 2026-09-23.
Skrifað af Claus Frisch, stofnanda Kiggo. Ekki ráðgjafi, ekki banki — Kiggo útskýrir, þú ákveður.
